MB Teller - the stories once told

Hai năm gần đây, điện ảnh Việt Nam có thêm sự sôi động khi ngày càng có nhiều đạo diễn Việt kiều về nước làm phim. Điều thú vị là sự xuất hiện của những đạo diễn này đã mang lại cho khán giả sự lựa chọn đa dạng với cả những bộ phim nghệ thuật gây tiếng vang tại các liên hoan phim quốc tế lẫn đến những bộ phim có đề tài gần gũi, hướng đến khán giả.

Thành công của những đạo diễn “tay ngang”

  Thử liên tưởng sang lĩnh vực bóng đá, để nâng cao trình độ và tiếp cận sự phát triển của bóng đá thế giới, đội tuyển quốc gia đã được tạo điều kiện để liên tục có những chuyến tập huấn tại nước ngoài và mời huấn luyện viên ngoại về dẫn dắt. Còn ở lĩnh vực điện ảnh, sau lứa đạo diễn được đào tào bài bản tại các trường điện ảnh thuộc Liên Xô cũ và các nước Đông Âu, hàng chục năm qua giới làm phim Việt Nam chỉ quanh quẩn với cảnh “đóng cửa tự dạy bảo nhau”. Điều đó dẫn đến sự lạc hậu không thể tránh khỏi cả về tư duy lẫn việc tiếp cận những phương tiện hiện đại của công nghệ điện ảnh thế giới. Bởi thế, sự xuất hiện của các đạo diễn Việt kiều về nước hợp tác làm phim thật sự là một tín hiệu vui.

:image1:

Bộ phim Mùa len trâucủa đạo diễn Việt kiều Mỹ Nguyễn Võ Nghiêm Minh và Thời xa vắng của đạo diễn Việt Kiều Thụy Sĩ Hồ Quang Minh có thể xem là điển hình cho hiệu quả của sự hợp tác giữa “nội lực” và “ngoại lực” trong lĩnh vực điện ảnh. Cho dù thích hay không thích bộ phim thì hai vị đạo diễn đều là Tiến sĩ khoa học này cũng khiến giới làm phim trong nước, đặc biệt là các đạo diễn trẻ khám phá được thêm nhiều điều thú vị. Đầu tiên là khái niệm làm phim độc lập và việc đạo diễn chủ động trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ cho bộ phim của mình ngay từ khi còn nằm trên kịch bản. Như bộ phim Thời xa vắng , ngoài kinh phí nhà nước, đạo diễn Hồ Quang Minh đã tự tìm kiếm thêm tài trợ từ khối cộng đồng nói tiếng Pháp, nếu không có lẽ bộ phim vẫn còn tiếp tục nằm trên kịch bản thêm một thời gian dài nữa.

Trong buổi họp báo ra mắt Mùa len trâu tại TP.HCM, đạo diễn Võ Nguyễn Nghiêm Minh cũng tiết lộ nhiều thông tin thú vị với các đạo diễn trong nước về hành trình tìm kiếm nguồn tài trợ để thực hiện bộ phim. Sau khi hoàn thành kịch bản, anh đã từng gửi Mùa len trâu tham gia nhiều cuộc thi kịch bản tại Mỹ lẫn châu Âu. Mặc dù nhiều lần gửi đi mà bặt vô âm tín nhưng anh vẫn kiên nhẫn tìm kiếm cơ hội. Và từ một trong những cuộc thi ấy, kịch bản Mùa len trâu đã lọt vào mắt của ông Oliver Dubois, nhà sản xuất của hãng Novak Prod (Bỉ). Hãng Novak đã quyết định đầu tư tài chính sau khi huy động nhiều nguồn tài trợ khác nhau để bộ phim có thể bấm máy, ngoài phần hùn 100.000 USD (chỉ chiếm 1/10 kinh phí làm phim) từ Hãng phim Giải Phóng. Điều này hoàn toàn xa lạ với các đạo diễn trong nước (ngoại trừ một số đạo diễn tên tuổi như Đặng Nhật Minh, Việt Linh…), vốn chỉ quen thụ động chờ sự phân bổ chỉ tiêu làm phim từ nhà nước hoặc “làm thuê” cho các hãng phim tư nhân.

:image2: Hơn nữa, đạo diễn và nhà sản xuất của cả hai bộ phim này đều chủ động đăng ký để phim tham gia các liên hoan phim quốc tế ngay khi bộ phim chưa hoàn tất. Đây là điều rất quen thuộc với các đạo diễn phim độc lập nước ngoài nhưng lại là chuyện “xa vời” đối với các đạo diễn Việt Nam. Kết quả, Mùa len trâu đã đoạt được nhiều giải thưởng quốc tế như giải thưởng của Ban giám khảo trẻ tại LHP Lorcano (Thụy Sĩ), giải Đạo diễn mới tại LHP Chicago (Mỹ), giải đặc biệt tại LHP Amazonas (Brasil), giải Kỳ lân vàng Phim hay nhất tại LHP Amiens (Pháp) và mới đây nhất là Giải thưởng lớn tại LHP Asian Marine (Nhật Bản). Còn Thời xa vắng cũng nhận được giải Emili Guimet của Viện Bảo tàng Nghệ thuật Pháp, giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại LHP Singapore và giải Kim Tước Nhạc phim hay nhất tại LHP Thượng Hải (Trung Quốc). Việc hai bộ phim này nhận giải thưởng quốc tế dưới “quốc tịch” Việt Nam mang lại nhiều tự hào cho khán giả và cả nền điện ảnh nhưng cũng phải khiến nhiều đạo diễn trong nước suy nghĩ về vai trò của mình trong việc quảng bá phim ra thế giới.

Tuy nhiên, điều trăn trở nhất là việc phát hành những bộ phim gây tiếng vang thế giới của những đạo diễn Việt kiều này tại Việt Nam lại bị phía đối tác “nội”cư xử khá lạnh nhạt. Thời xa vắng và Mùa len trâu dù được chiếu khá gấp gáp và “trầm lặng” nhưng cũng vẫn còn may mắn hơn phim Hạt mưa rơi bao lâu của hai đạo diễn Việt kiều Đức Đoàn Minh Phượng- Đoàn Thành Nghĩa. Dù được mời tham gia nhiều liên hoan phim quốc tế và từng đoạt giải Chú ý đặc biệt tại LHP Rotterdam (Hà Lan) nhưng trầy trật mãi vẫn không lọt được vào “gu” chọn phim của các nhà phát hành trong nước. Hiện tại, nhiều khán giả tâm huyết cũng đang trông đợi bộ phim Áo lụa Hà Đông của đạo diễn Việt kiều Mỹ Lưu Huỳnh với kinh phí 1 triệu USD nhưng có lẽ bộ phim này cũng sẽ nhắm đến các liên hoan phim quốc tế hơn là khán giả trong nước.<

Sự trở về của những đạo diễn trẻ

Điều đáng mừng nữa là ngày càng có nhiều đạo diễn trẻ được đào tạo bài bản tại nước ngoài cũng đã khăn gói về nước làm phim. Điển hình là hai đạo diễn Việt Kiều Mỹ chưa đầy 30 tuổi là Ringo Le (Lê Quang Vinh) với phim Sài Gòn tình ca và Nguyễn Nghiêm Đặng Tuấn với phim 1735 km. Ringo Le tốt nghiệp khoa Điện ảnh và truyền hình của Trường Đại học Los Angeles, từng theo học khoá viết kịch bản tại trường UCLA; còn Đặng Tuấn cũng tốt nghiệp xuất sắc Thạc sĩ chuyên ngành Điện ảnh tại Viện Cao học nghệ thuật California.

:image3: Lần đầu tiên về nước thực hiện phim đầu tay, cả hai chàng đạo diễn này đều vấp phải nhiều trở ngại ngoài ý muốn từ phong cách làm phim tại Việt Nam. Nhưng với kiến thức được đào tạo chuyên nghiệp, cộng thêm tiêu chí thực hiện một bộ phim cuốn hút khán giả nhưng không cậy vào những chiêu câu khách rẻ tiền của họ đã mang lại một luồng gió mới cho xu hướng phim giải trí đang có dấu hiệu lệch lạc. Đạo diễn Nguyễn Nghiêm Đặng Tuấn cho biết mong ước của anh là không chỉ hãng phim nhà nước mà cả các hãng phim tư nhân, cũng như các đạo diễn có thể hợp lực với nhau để tạo nên những bộ phim vừa cuốn hút khán giả đến rạp nhưng vẫn đảm bảo tính thẩm mỹ, tạo chiến lược đường dài cho điện ảnh Việt Nam thay vì tranh gianh nhau thị trường phim chiếu Tết một cách nhất thời như hiện nay.

Con số nghệ sĩ Việt kiều về nước làm phim vẫn chưa dừng lại ở đó, gần đây là Nguyễn Cao Đô với vai trò Giám đốc nghệ thuật của phim 2 trong 1 (hãng Thiên Ngân), Vương Quang Hùng với vai trò đồng đạo diễn phim Thập tự hoa (hãng phim Á Châu). Có thể thấy sự trở về của những nghệ sĩ Việt kiều thể hiện tình yêu sâu nặng dành cho quê hương và mong muốn được góp sức cho nền điện ảnh nước nhà. Và họ chính là một nguồn lực mới cho đạo diễn Việt Nam. Nhưng về lâu dài, để điện ảnh Việt Nam thật sự tạo được bước đột phá mới trong khu vực và thế giới, nhà nước cần có chiến lược đưa nhân lực trẻ sang đào tạo dài hạn tại các nền điện ảnh phát triển như đã từng thực hiện trước đây. Chẳng hạn như Hàn Quốc, vào đầu thập niên 90 họ đã tài trợ cho hàng trăm đạo diễn trẻ sang học tại Mỹ. Và giờ đây, điện ảnh Hàn Quốc đang hưởng quả ngọt từ chiến lược đầu tư lâu dài ấy.

Bài viết của CHUOTKHONGDUOI@MB

Chú thích ảnh:

1- Phim Mùa len trâu của đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm

2- Phim Thời xa vắng của đạo diễn Hồ Quang Minh

3- Phim 1735 km của đạo diễn Nguyễn Nghiêm Đặng Tuấn