Cám dỗ cuối cùng của Chúa ([film]The Last Temptation of Christ[/film]) là một tiểu thuyết của nhà văn người Hi Lạp Nikos Kazantzakis, xuất bản năm 1951, được đạo diễn lừng danh [cast]Martin Scorsese[/cast] dựng thành phim vào năm 1988. Truyện phim kể về cuộc đời trần thế của Chúa Jesus qua chính lời kể của Ngài, những mâu thuẫn, giằng xé, đấu tranh xảy ra bên trong con người thánh này. Khác với bốn bộ Kinh Thánh Phúc Âm tường thuật một cách khách quan biến cố và mầu nhiệm cứu độ, tác phẩm hư cấu này tái tạo Jesus như một con người bằng xương bằng thịt, không hề bị miễn nhiễm đối với những hỉ nộ ái ố của thế giới này. Jesus mong muốn một đời sống bình thường, êm ấm bên người thương là Mary Magdalene, nhưng Ngài vẫn canh cánh bên lòng sứ mệnh một Đấng cứu thế là chết trên thập giá để thực hiện công trình cứu độ của Chúa Cha trên trời. Quỷ Satan bèn thử thách Ngài bằng cách cho Ngài một giấc mơ trước giờ chịu tử nạn, thuyết phục Ngài tin rằng mình không phải là Đấng cứu thế, rằng mình không phải chịu chết trên thập giá mà sống an vui hạnh phúc với Mary Magdalene như một người thợ mộc Do Thái bình thường. Như vậy, khác với Kinh Thánh, có một sự phân biệt rõ ràng giữa ý muốn của Jesus và thiên ý của cha Ngài, nhưng cuối cùng trách nhiệm và tình thương đối với nhân loại của Ngài đã chiến thắng ý muốn cá nhân. Jesus tỉnh giấc và vẫn quyết định đi đến chỗ hành hình. Mặc dù đã kĩ càng về mặt “nhận thức luận” như thế, cả truyện và phim đều vấp phải những lời chỉ trích gay gắt từ phía các nhóm Thiên Chúa giáo chính thống và cực đoan. Ngày 22.10.1988 tại buổi công chiếu của Cám dỗ cuối cùng, một nhóm đạo Công giáo quá khích người Pháp đã phản đối bằng bom xăng và các thuốc nổ tự tạo khác bên trong rạp Saint Michel ở Paris. Những hành động như thế cũng chỉ nhằm thể hiện sự phản cảm đối với hình ảnh Jesus trong phim, cụ thể là đoạn gần cuối, trong giấc mơ, khi Jesus đã thành vợ thành chồng với Mary Magdalene thì có một đoạn hơi “đi vào chi tiết” và làm các nhà truyền đạo chính chuyên phải chau mày. Nhìn rộng hơn, cách thể hiện một nhân vật tôn giáo qua lăng kính tự sự huyễn hoặc như thế thường bị kết án là làm ảnh hưởng đến đức tin và giáo lý của một tín đồ bình thường. Do vậy, Cám dỗ cuối cùng, mặc dù là một phim hay và có giá trị nghệ thuật lẫn nhân bản cao, vẫn thường bị xuyên tạc là một bài báo lá cải rẻ tiền chỉ chắm chú “tám” chuyện hậu trường của bốn cuốn Phúc Âm.

Chặng đường thánh giá của Chúa ([film]The Passion of the Christ[/film], 2004) là một phim gần đây hơn, của đạo diễn/diễn viên đoạt giải Oscar là [cast]Mel Gibson[/cast], cũng khuấy động toà thánh Vatican không kém tiền bối Cám dỗ. Nhưng là một kiểu phạm thánh mang tính chính trị nhiều hơn. Không dám đem toàn bộ đời tư của Jesus ra tán gẫu, [cast]Mel Gibson[/cast] kể một câu chuyện về 12 giờ đồng hồ ngay trước giờ Jesus chịu chết, trong Phúc Âm gọi là Mười hai chặng đường thánh giá, phim thoại hoàn toàn bằng tiếng Aramaic, Latin, và Hebrew, với phụ đề tiếng Anh. Kịch bản phim dựa phần lớn vào bốn cuốn Phúc Âm của bốn Tông đồ và những tĩnh tâm suy gẫm của thánh nữ Anne Catherine Emmerich về mầu nhiệm thánh giá. Đây là một tư liệu mang tính chủ quan cao, hình dung những người Do Thái còn thủ đoạn và khát máu hơn cả những lính La Mã thời bấy giờ. (Do Thái lúc đó bị cai trị bởi La Mã, Jesus bị cả các lãnh đạo tôn giáo người Do Thái và chính quyền La Mã quy kết là phản động và báng bổ khi Jesus tự xưng là Đấng cứu thế. Ngài bị La Mã kết án, với sự ủng hộ của Do Thái.) Phim lại có quá nhiều chi tiết máu me man rợ về những nhục hình Jesus phải chịu đựng: diễn viên chính phải thức dậy lúc hai giờ sáng để chịu hàng giờ liền hoá trang sao cho da thịt có vẻ như bị bầm dập, móc rách tả tơi vì đánh đòn và đóng đinh vào thập giá. Vì vấn đề này mà Chặng đường thánh giá bị dán nhãn R, cấm tất cả các trẻ em dưới 17 tuổi đến rạp. Lần này các vị quan chức toà thánh lại lo ngại về thông điệp có thể cho là bài Do Thái của phim khi đối lập Jesus với những kẻ kết tội Ngài một cách sâu sắc như thế. Câu thoại được coi là “gây hấn” nhất là “Máu của Ngài sẽ giáng xuống chúng ta và con cháu chúng ta!”, vì lịch sử cho rằng câu này là một lời nguyền dành cho dân Do Thái, vẫn còn lao đao đến giờ sau bao biến cố mất đất về tay Palestine rồi Đức quốc xã rồi tranh chấp dải Gaza… Câu này đã được yêu cầu cắt ra, nhưng rồi thì nó vẫn nằm trong bản duyệt cuối cùng, chỉ mất phụ đề tiếng Anh. Ôi thôi là các vấn đề giáo lý lớn nhỏ khác đều được đặt ra, nào là sai lịch sử, sai Phúc Âm, cường điệu hoá bạo lực… vì một bộ phim thế này thường không hề được nhìn nhận như một tác phẩm nghệ thuật tự thân nó, mà còn chứa chan các xác tín quan trọng khác của tôn giáo Thiên chúa đến cho quảng đại quần chúng, tin hay không tin vào Jesus. Trong khi các cộng đoàn tôn giáo lũ lượt đặt vé tập thể cho giáo xứ mình đi xem, một số giáo đoàn khác lại lo ngại vấn đề chuyên chính, rồi vấn đề phù hợp, như chuyện chọn [cast]Monica Belluci[/cast], quả bom sex người Ý, vào vai cô điếm ăn năn Mary Magdalene chẳng hạn. Những kẻ nanh nọc ngoại đạo, không tranh cãi những vấn đề thần học hay ý nghĩa chính trị, mà xoay sang cười cợt những ai đấu tranh đòi gỡ nhãn giới hạn tuổi để phổ quát bộ phim “mang tính tuyên truyền cao” này đến mọi người, trong khi lại bĩu môi nhăn mặt với những phim nhãn R vì vấn đề tình dục hay bạo lực khác.

Đến lượt Mật mã Da Vinci ([film]The Da Vinci Code[/film]) thì Giáo hội đã gần như kiệt sức khi phim này ồn ào tuyên bố sản xuất năm 2005 và công chiếu tháng 5, 2006. Lần này, nghe đâu các vị chỉ chê tóc tai của Tom Hanks xấu quá, chứ hoàn toàn miễn bình luận về những vụ lật lại lịch sử đầy tai tiếng của bộ phim dựa trên tác phẩm bestseller của Dan Brown, bởi vì cũng không biết phải bắt bẻ vặn vẹo chỗ nào khi từng đoạn văn từng câu thoại đều lý giải Kinh Thánh và tái tạo lại lịch sử một cách trắng trợn theo một cốt truyện làm sửng sốt thế giới. Mật mã Da Vinci thuộc về một dòng văn học gọi là thuyết âm mưu, với nội dung rõ ràng là kể lại lịch sử bằng những khám phá “trời ơi đất hỡi”, có hoặc không có chứng cứ, tư liệu lịch sử rõ ràng. Hai mươi năm về trước, một cuốn sách tên là Holy Blood, Holy Grail (Máu thánh, chén thánh) của hai tác giả người Anh đã tuyên bố rằng sách mình thuộc thể loại “lịch sử” chứ không nằm trong mục “tiểu thuyết”, hàm ý những luận cứ của sách đều dựa trên sự thật lịch sử. Sách kể rằng Mary Magdalene thật ra không phải là một “người đàn bà hoang đàng lầm lạc nay trở về đường ngay lối thẳng”, mà là một phụ nữ con nhà quý tộc, cũng thuộc dòng dõi vua David như Jesus, hoàn toàn trong sáng, độc lập và giàu có, chuyên làm việc nghĩa hiệp, rằng nàng và Jesus yêu nhau, rằng hai người có con với nhau và chén thánh đựng máu thánh trong bữa tiệc ly trước giờ tử nạn thật ra chả có chén chậu gì mà chính là ám chỉ Mary Magdalene, người đang mang thai lúc bấy giờ, là chén thánh chứa dòng máu của Jesus, rằng hai ngàn năm Thiên chúa giáo đã đàn áp và biến đổi sự thật nhằm phục vụ các mưu đồ chính trị. Dựa trên “sự thật lịch sử” này, Mật mã Da Vinci còn tiến xa hơn thế trong dòng văn thuyết âm mưu, thoát được một vụ kiện bản quyền ầm ĩ mới gần đây nhờ tuyên bố “tôi chỉ sử dụng tư liệu lịch sử rồi hư cấu thêm chứ không hề đạo văn của hai nhà lịch sử ấy.” Mà rõ ràng, đã nhận là “tư liệu lịch sử” để cho Máu thánh, chén thánh có thêm thẩm quyền và uy tín thì việc bị “trích dẫn” nguyên xi một số luận chứng trong tác phẩm hư cấu Mật mã Da Vinci là hoàn toàn hợp pháp. Hiện tại trong phim, vốn là một giản lược sinh động bằng hình ảnh của sách Mật mã Da Vinci, đã thấy lôi kéo cả danh hoạ thời Phục Hưng người Ý Leonardo Da Vinci, nhà bác học Thomas Edison, viện trưởng của bảo tàng Louvre, Paris vào một hội gọi là các lãnh tụ của Priory of Sion, một hội kín theo tôn giáo phồn thực và bảo lưu các bí mật đen tối của Hội thánh Công giáo qua nhiều ngàn năm, im hơi lặng tiếng chỉ vì bị khủng bố hoặc bị buộc phải ký kết thoả hiệp để có thể sống còn. Phim thể hiện một tổ chức trong Giáo hội là Opus Dei một cách rất tiêu cực, cuồng tín, chỉ chuyên lo đi “tìm và diệt” những người thuộc phe Priory of Sion. Sách còn có hàng loạt các mật mã phức tạp và những phân tích tranh tượng “thần sầu quỷ khốc” khác mà vì tính phức tạp của nó, người làm phim không tiện đưa hết vào với thời lượng hai tiếng đồng hồ trong rạp tối. Nhưng phim, dù cho có quá tỉnh lược và sơ sài về mặt cấu trúc so với sự tinh tế của truyện, thì vẫn ăn chắc phần kỉ lục doanh thu bởi các diễn viên quá nổi tiếng, với [cast]Tom Hanks[/cast] ([film]Forest Gump[/film], [film]Apollo 13[/film]) trong vai nhà biểu tượng học Robert Langdon, [cast]Audrey Tautou[/cast] (Cô nàng Amélie, Cuộc đính hôn rất dài) trong vai Sophie Neuveu, cháu gái viện trưởng bảo tàng Louvre, cả hai đều bị nghi ngờ là dính đến cái chết của viện trưởng và được giao nhiệm vụ đi tìm chén thánh… và hàng loạt những tên tuổi khác của điện ảnh Pháp, Anh và Mỹ. Hơn nữa, phần “hậu cần” đã có đạo diễn đoạt giải Oscar [cast]Ron Howard[/cast] (Trí tuệ cao đẹp) và biên kịch nổi tiếng [cast]Akiva Goldsman[/cast] (Trí tuệ cao đẹp, Thân chủ) đảm bảo chất lượng cho một tác phẩm bán chạy nhất thế giới được chuyển thể suông sẻ thành phim cho hàng triệu triệu người nữa biết đến.

Dù gì, phim vẫn là phương tiện truyền thông hiệu quả nhất hiện nay, phim Hollywood lại càng quyền biến, nên những đề tài nhạy cảm về tôn giáo này trên sách đã gây bao sóng gió thì lên phim càng được khuếch đại lên rất rất nhiều lần. Kể ra tạo được cho phim mình một mớ tranh luận xuôi ngược như ba phim trên thì cũng thu vào một mớ tiền, chưa kể còn được thêm tiếng “làm giàu các đối thoại nhiều chiều về các chủ đề cấm”. Đằng nào thì Hollywood vẫn thắng lớn, cũng đáng động viên khích lệ cho các “phim cấm” sau này quá đi chứ!

-Nguyễn Lê

Khởi đầu là Sin City (Thành phố tội lỗi), khi Hollywood chỉ dám tô màu người thật một tí cho có không khí tranh truyện. Sin City dựa trên ba cuốn truyện tranh người lớn nổi tiếng Frank Miller, kể về cuộc sống của những tay giang hồ trong thành phố "tội lỗi", nơi bạo lực triền miên đẩy con người đến đường cùng. Một tay giang hồ (Mickey Rourke) lùng sục những ngõ ngách đen tối của Sin City để tìm cho ra kẻ giết người tình tóc vàng của y, một nhiếp ảnh gia (Clive Owen) vô tình giết chết một tay cớm biến chất phải tìm cách chạy thoát, một tay cảnh sát sắp về hưu (Bruce Willis) chịu tù vì một lỗi không hề của mình… Quay hoàn toàn bằng phim đen trắng và được xử lí thêm vào một số màu vàng, đỏ ở một số chi tiết (tóc, máu me…) ở một số phân đoạn, bộ phim được tút lại thành một chuỗi những hình ảnh siêu thực như truyện vẽ, các trường đoạn thì bị cắt khúc một cách rất ngẫu nhiên, với thoại rất sáo (để cho giống thể loại truyện tranh mình đang nhái) và những hình ảnh không dành cho con nít dưới 17 tuổi. Vậy mà khán giả Mỹ mê như điếu đổ. Ngay lúc chiếu rạp đã liên tục dẫn đầu về doanh thu và khi ra DVD thì vẫn tiếp tục bán đắt như tôm tươi. Chắc có lẽ khán giả chán nhìn các người hùng Hollywood dưới ánh sáng trần tục trong không gian 3 chiều rồi chăng.

Càng về cuối năm thì cơn sốt diễn viên ảo càng tăng, với một loạt 3 phim hoạt hình của Hollywood mà phim nào cũng không chỉ hốt bạc mà còn được báo giới ngợi khen hết lời. Corpse Bride (Cô dâu xác mục) ra mắt vào tháng 9, kể chuyện một anh chàng (giọng Johnny Depp) nhút nhát và sợ hôn nhân cuối cùng cũng tìm được tình yêu đích thực của mình. Câu chuyện thật buồn cười: Châu Âu thế kỉ 19, chàng ta lơn tơn cùng bạn đi cưới vợ ở làng bên, giữa đường thấy cành cây khô, rút nhẫn ra đeo vào, đọc đùa nguyên lời thề giao ước hôn nhân. Bùm!!! Một cái xác mục đội mồ sống dậy đòi… làm vợ anh chàng. Hoá ra cái cành cây khô ấy là…cánh tay của nường này. Cho chừa cái tội thề lộn xộn! Nhưng mọi chuyện còn phức tạp hơn thế nữa. Cô này là một hồn ma bị chết oan, và lại là người không dễ gì "bỏ chồng." Thế là anh chàng một phen Từ Thức gặp ma đi xuống tận địa ngục để vui vầy cùng nàng dâu/ma mới, bỏ cô vợ/người vò võ trông chồng. Nhưng tình yêu đích thực nằm ở đâu? Liệu chàng-hậu-đậu có trở lại được với nàng-chung-thuỷ ở dương gian không?

Wallace and Gromit: The Curse of the Were-Rabbit. (Đội đặc nhiệm chống thỏ) Wallace là một anh chàng, Gromit là một con chó, nhưng hai người làm thành một cặp ăn ý đến mức cả thành phố đều trông chờ vào công ty chống thú vật ăn hại Anti-Pesto của họ để đảm bảo cho cuộc thi Rau củ quả hàng năm được tiến hành như mong đợi. Nhưng trước ngày thi, một con quái vật… ăn chay xuất hiện và đe doạ sẽ phá tanh bành cả cuộc thi lẫn thành phố. Quý bà Tottington bèn đề nghị Wallace và Gromit ra tay giúp đỡ. Nhưng đồng thời, Victor Quartermaine, một kẻ theo đuổi quý bà Tottington, cũng quyết tâm tiêu diệt quái vật để trở thành người hùng của thành phố và của quý bà. Nhưng những chuyện Victor làm lại mang đến một tai hoạ còn khủng khiếp hơn cho cả thành phố và mọi người.

Chicken Little (Chuyện Xóm Gà) ra đời chỉ hai tháng sau đó, kể chuyện một anh chàng gà với trí tưởng tượng cao độ liên tục làm bầy đàn của chàng ta xém… cúm vì những trò dựng chuyện trời ơi đất hỡi của mình, ví dụ minh hoạ: trời sập! Nhưng sau thì, à hem, trời sập thiệt! Và anh ta phải tìm cách báo bí mật khủng khiếp này cho làng xóm biết, nhưng liệu có ai tin tưởng một kẻ nói dối thầy chạy như Chicken Little? Đây là lần đầu tiên Disney tách riêng với Pixar và làm riêng phim 3D cho mình kể từ sau một loạt những thất bại gần đây về mặt thương mại lẫn nghệ thuật. Nỗ lực này cũng đạt được một số sự ủng hộ nhất định khi mà các bậc cha mẹ vẫn còn tin tưởng vào thương hiệu Walt Disney và các bé thì vẫn cảm thấy thích thú với chuyện gà vịt nắm tay nhau nhảy nhót.

Nếu như Cô dâu xác mục và Đội đặc nhiệm chống thỏ đều là claymation, phim hoạt hình bằng đất sét và quay theo kiểu truyền thống, thì Chuyện xóm gà mạnh dạn bước sang lĩnh vực 3D, tất cả từ tạo hình, dựng cảnh đến quay phim đều thực hiện trên máy tính. Với hai phim đầu, những nhà làm phim hoạt hình đầu tiên vẽ phát thảo những nhân vật và cảnh trí, sau đó họ dùng đất sét nặn thành những nhân vật như mong muốn. Khi đã có tất cả những mô hình, họ bắt đầu dùng máy quay phim và kĩ thuật stop motion để quay từng khung hình một. Sau mỗi khung hình tĩnh như vậy, họ lại "chỉnh tay chỉnh chân" của nhân vật đất sét cho "nhúc nhích" một tí, rồi lại quay tiếp một khung hình tiếp. Tổng cộng 24 hình như vậy trong 1 giây và cứ cộng thêm bao nhiêu giây thường thấy trong một phim dài khoảng 90 phút, chúng ta sẽ thấy được số lượng khủng khiếp của bao nhiêu hình cần phải quay. Tuy lao lực khổ sở như vậy nhưng claymation vẫn là một trong những thể loại phim hoạt hình dễ thương nhất và được mọi người yêu thích nhất. Có lẽ vì khán giả thực sự trân trọng công sức mà các nhà làm phim đã đổ vào cho những mô hình nhắc nhớ người ta đến ngày thơ bé còn chơi nhà búp bê chăng? Và dĩ nhiên, diễn viên ảo thì cũng không thể làm khán giả phiền lòng vì những hành vi nhố nhăng của mình ngoài đời thật, còn các chương trình đồ hoạ thì cứ liên tục phát triển, còn gì sung sướng bằng…

12/05

Vốn khá ấn tượng với đạo diễn Jim Sheridan qua In the name of the father và My left foot, hôm nay mặc dù đáng lý phải ở nhà ôn thi tôi vẫn lóc cóc tới rạp của trường coi chùa phin này. Coi xong tôi ko biết phải nên nghĩ như thế nào, nên tôi tạm quyết định hôm nay thứ bảy thôi thì còn chủ nhật để ngâm giấm bài tập, lên MB “trần thuật sáng tạo” về In America vậy.

Có bao giờ bạn có cảm giác được gột rửa, được tẩy trần, được thở phào nhẹ nhõm, như rùng mình một cái, hét lên 1 cái, và bao nhiêu sự xấu xí xù xì ở đâu trôi tuồn tuột hết xuống… cống. Có bao giờ bạn đọc Chí Phèo để cười khóc với y, say với y, xì xụp bát cháo hành với y, nhờ y hôn hộ nàng Thị Nở, nhờ y cầm miểng chai rạch mặt hộ những tên Bá Kiến ngoài đời thực; mà những chuyện ở cái lò gạch cũ đó, vì muôn vàn những lý do, những ràng buộc, những trách nhiệm, những bộ mặt đạo mạo mà bạn dựng nên trong mắt thiên hạ, không cho phép bạn được thoải mái nhậu, thoải mái xỉn, thoải mái yêu, thoải mái ghét… như cái gã Chí Phèo coi vậy mà lại hạnh phúc kia. Bạn đọc Nam Cao, để ông “sống dùm” bạn những xúc cảm đó, những hoàn cảnh đó, những tấn trò đời đó. Tất nhiên sau khi ông “sống dùm” bạn như vậy, gấp quyển truyện lại, bạn quá kiệt sức về mặt cảm xúc để có thể thật sự đi kiếm thằng Bá Kiến trong trường của mình mà gây sự, vì tất nhiên, đã có người “rạch mặt” dùm rồi, bạn cũng đã trải nghiệm qua, dù chỉ là trên trang giấy, cái cảm giác của thằng Phèo rồi, bạn không muốn làm gì hơn nữa, bạn thoả mãn rồi. Đó, đó chính là cái cảm giác được tẩy trần mà tôi nói tới.

Cái cảm giác này, ở một cấp độ khái quát hơn, là tất cả những kinh nghiệm trong cuộc đời của người khác mà bạn có cơ hội được chứng kiến từ đầu tới đuôi, qua truyện, qua kịch, qua phim… và vô hình chung đã “sống dùm” bạn, để bạn không phải nếm trải nó hay thực hiện nó trong cuộc đời thực của mình nữa.

Đó chính là cái cách tẩy trần (catharsis) của nghệ thuật mà Aristotle đã nói tới trong cuốn Poetics của mình. Đó chính là những hỉ nộ ái ố trong phim Tàu, hay những diễn biến tâm lý phức tạp của phim Tây, những màn đánh nhau, hôn nhau trong phim Mỹ. Đó chính là lý do vì sao tôi coi Kill Bill, vì tôi nói thiệt, nếu ghét đứa nào thì dám tôi cũng xách kiếm rượt nó chạy té khói như O-Ren Shii, nhưng rất may thứ nhất pháp luật nhà nước XHCN VN không cho phép tư thù kiểu đó, thứ hai tôi không biết kiếm đạo, thứ ba tôi chưa từng tham gia băng Deadly Viper Assasination Squad hồi tôi còn học phổ thông, và, ơn trời là anh hai Quentin đã làm phin “tẩy trần” dùm mình, để sau hai tiếng lảo đảo ngất ngư, tôi cũng “kiệt sức” rồi nên thôi tôi cũng ko có ý định phạm pháp nào cả.

Vô đề! (hì hì tôi có cái tật dài dòng) Phim này không gọi là xuất sắc so với các phim cùng chủ đề về tình cảnh dân nhập cư, mà có một cuốn rất kinh tôi xin giới thiệu kèm lời cảnh cáo đừng coi nếu ko muốn khóc bốn mươi chín ngày đêm sau đó: Dancer in the Dark (có bà Bjork). Cực kì nặng nề, dài 3 tiếng mấy, tôi bỏ về sau 1 tiếng 45 phút nên chỉ khóc có 30 ngày đêm, may ghê hê hê!

Phim này cũng hổng có phải là tiêu biểu của Sheridan, nhưng có một ý nghĩa đặc biệt: ông cùng 2 bà chị hay em gì đó, xúm lại viết kịch bản, bỏ tiền làm và đạo diễn luôn, để dành tặng cho người em trai đã mất của mình thủơ gia đình Sheridan còn chật vật những ngày đầu mới qua Mỹ. Phim kể về một gia đình dân Irish di cư qua New York, gồm ông chồng (Paddy Considine, ko quen), bà vợ (Samantha Morton, cái bà precog trong Minority Report á) và hai đứa con gái nhỏ kháu kinh khủng (là 2 chị em gì wên mất tiu tên gòi) và một nhân vật không hề xuất hiện nhưng là một trong những mâu thuẫn chính của cốt truyện: đứa con trai đã mất của 2 người. Bà vợ cứ ám ảnh đứa con bị mất, ông chồng thì xấc bấc xang bang chuyện cơm áo gạo tiền, hai đứa nhóc vẫn hồn nhiên đến tội, cậu em trai của chúng như đã trở thành ông thần nhỏ hộ mệnh cho chúng, nghe những lời cầu nguyện của chúng, và cứu nguy gia đình trong những lúc ngặt nghèo nhất. Tất nhiên phim về đề tài này thì có quá trời cách để nói, nhưng cái thú vị của In America là những chi tiết nhỏ, rất nhỏ, những chi tiết khi thì ấp úng một lời bào chữa cho tình cảnh, khi thì kìm nén một tiếng thét khan vào khoảng không, khi thì nhớp nháp, vật vã, tù đọng, sũng sượi mồ hôi những ngày New York 39 độ C không quạt không điện trên những bậc thang dơ dáy, khi thì dồn dập, nóng bỏng, mê man những niềm vui vợ chồng hiếm hoi ít ỏi, khi thì e dè nghi ngại, khi thì hoang mang, khi thì liều mạng bất cần… Những chi tiết nhỏ “sống dùm” ta cái cuộc đời chật vật của những người di cư, những kẻ “ngoài cuộc” Có một chi tiết làm tôi rất thích là phim dùng phim để kể tiếp chuyện phim Cả nhà, sau khi “oải độ” quá rồi thì kéo nhau ra bank rút tiền đi chơi 1 bữa, vào coi ngay phim E.T. của Spielberg. Cái con thú nhồi bông hình con E.T. ở hội chợ xuyên suốt cho tới cảnh ông trăng tròn tròn bự chảng ở cuối phim cũng là cùng một chủ đề “kẻ ngoài cuộc” của phim này. Cảnh hai đứa nhóc trong ngày Halloween đập cửa từng nhà kêu trick or treat (cho ăn, ko là tui phá, cách các cô hồn nhóc tì xin quà trong dịp này) làm tôi cảm động nhất, lúc ong artist người Haiti mở cửa hỏi từ đâu tới, tụi nó bảo Ireland, ổng bảo trời, lặn lội tuốt bên đó sang đây chỉ để “trick or treat” thôi sao, tôi thấy rõ rệt nhất cái chua chát của giấc mơ Mỹ ở cả hai đầu “chiến tuyến”, những người Mỹ—chỉ là những người-Mỹ-tới-trước, và những người nhập cư—chỉ là những người-Mỹ-đến-sau…

Phim coi có lẽ không thu hút với người VN, vì thật sự có những phim, tôi không dám kinh suất mà nói rằng coi khó hiểu hoặc không hay, nhưng đơn giản là kịch bản “sống dùm” nhầm người mất rồi, đơn giản người xem không có hay không cần có những cảm xúc như vậy để “cảm” phim, để “kiệt sức”… Cho nên lại cần tiếp cái ông đạo diễn để tải cái mạch phim cho trôi chảy tới người xem đủ mọi tầng lớp. Có thể nói ở một chừng mực nào đó Sheridan đã thành công khi biến chuyện ở trời Tây thành những chi tiết gần gũi hơn, dễ hiểu dễ cảm hơn cho chúng ta nhờ. Cho nên chắc tôi coi thấy cũng “kiệt sức”…

@athospk – MoviesBoOm

Hôm nay thức giấc thấy lòng thanh thản lạ. Một ngày mùa thu có nắng vàng ấm áp và sự đủ đầy của lương thực và niềm tin. Tôi ngồi trong nhà ăn, là một nhà thờ cổ, ngồi trong vũng nắng vàng lọc qua kính màu, nghĩ đến tu viện trưởng Suger và lux nova (nguồn sáng mới) của ông khi ông khởi đầu công trình lắp kính màu vào tất cả các nhà thờ gothic ở Pháp để tôn vinh ánh sáng Đấng cứu thế (hờ, đang ôn thi cùng chủ đề nên suy nghĩ mới “hướng thiện” thế) miệng nhồm nhoàm bánh mì còn mắt thì ngấu nghiến tập truyện trước mặt, [film]Brokeback Mountain[/film]. Hình như tôi đang được soi sáng…

Bỗng giật mình bắt gặp một thằng châu Á đang liếc mình. Dưới “nguồn sáng mới” trông hắn dễ thương một cách kì lạ, và quan trọng nhất, giống B. một cách kì lạ. Nghĩ đến B. là nghĩ đến toàn bộ những mùa hè của tôi từ hồi trung học đến tận bây giờ, những mùa hè hắn đều có mặt cạnh tôi. Hè năm nhất ĐH, tôi và hắn lại về VN, lại đi chơi bời với nhau. Bù khú. Nhảm nhí. Vô thưởng vô phạt. Một bữa, hắn nói, đang điên lên vì một đứa, mặc dù đã chính thức hẹn hò nhau, bạn í vẫn tiếp tục “đi chơi tối, sáng về sớm” Tôi bình luận: “Pháp mà!” Hai đứa cười sằng sặc. 7 tiếng và rất nhiều đồ ăn thức uống sau, hắn vẫn còn lải nhải về chuyện quá thoải mái của bồ mình. Tôi bắt đầu lấy làm lạ và khó xử. B. không thuộc loại nói năng vô duyên, bất biết điều và đáng chán như thường thấy ở những “trai đẹp” khác. Tôi cũng chưa hề nghe hắn nát tim vì ai cả. Đang “gợi ý” gì chăng, hah! Tôi vẫn tế nhị không hỏi, con ranh ăn ốc sên không phát âm chữ “h” kia mặt mũi người ngợm thế nào… Cho đến khi B. không dùng đại từ phiếm chỉ vô tính của tiếng Việt nữa … Thì ra trong cái thứ ngôn ngữ mới, có chia giống, mọi thứ đều rõ ràng đến trần trụi!

Tôi không sặc, tôi cũng không hề ngạc nhiên… Chỉ là, vào lúc 1giờ 48 phút khuya một ngày mùa hạ, trong góc khuất một quán trên đường Đồng Khởi, dường như B. đã chọn cho tôi chỗ ngồi có vũng nắng vàng lọc qua kính màu. Mọi việc, khi có dịp chắp nối lại, đều trở nên mạch lạc một cách kì lạ, và năng lượng giải toả từ sự đính chính ấy mạnh đến mức nó đánh bật tôi khỏi vũ trụ quan mà trong đấy, bấy lâu tôi vẫn xoay tròn theo quỹ đạo thói quen. Và những mùa hè sau đó là những chuyến phiêu lưu đầy kỳ thú và bất tận vào thế giới song song mà tôi được B. kéo phăng vào, buổi tối hôm ấy.

Tôi vẫn bình thản gặm bánh mì tiếp trong nhà ăn là một nhà thờ cổ, trong vũng nắng vàng lọc qua kính màu. Tên người châu Á, hắn quay sang bắt chuyện, và tôi vui vẻ trả lời. “Giày đẹp ghê!” Tôi liếc xuống chân hắn và buộc miệng khen. Có thể hắn là người của thế giới song song, có thể không, quan trọng gì? Từ trước giờ tính tôi vẫn thế, hơn nữa có một người bạn thân như B., lại càng tinh ý hơn. Có thể bạn nói tôi “đúng đắn về mặt chính trị”, như thuật ngữ người ta dùng ở cái nước đa chủng đa sắc này, có nghĩa là không phân biệt, không kì thị, luôn bao gồm tất cả mọi thành phần đại diện của xã hội… Nhưng kỳ thực, đối với tôi, tình cảm đó rất tự nhiên và hoàn toàn không dính dáng gì đến nhận thức chính trị tuềnh toàng của tôi cả!

Chỉ là một ám ảnh. Rất riêng tư.

Ám ảnh đó cũng nằm trong vũng nắng, ngay trước mắt tôi: trang truyện Brokeback Mountain, trong Close Range, tập truyện ngắn đoạt giải của nhà văn nữ người Mỹ Annie Proulx, viết khoảng những năm 1970.

Brokeback Mountain kể về hai chàng cao bồi chăn gia súc, Jack Twist và Ennis del Mar, tình cờ làm việc chung với nhau một mùa hè nọ trong thung lũng của Brokeback Mountain. Đàn thú ngoan ngoãn rùng rùng tràn kín tầm mắt, sườn đồi thoai thoải trải dài rợn ngợp đến vô tận, đỉnh núi những đêm có trăng và mây tán thành từng quệt vơ vẩn, đẹp và cô đơn đến hoang mang… Trong những trường đoạn của đam mê, họ quấn lấy nhau… Rồi công việc cũng hết, hai người trôi dạt đi đôi ngả. Jack xuống Texas, có vợ, có con, cũng lông bông với nghề giữ gia súc. Ennis ngược lên mạng bắc, cũng thư thả với gia đình mới. 4 năm sau Ennis nhận được một tấm bưu thiếp. Từ Texas. “Bạn câu cá.” Thế là những buổi đi câu dài ngày bất thường mỗi năm. Thế là những cuộc cãi vã chuyện chồng vợ. Tất nhiên, giữa Jack và Ennis cũng chả suôn sẻ gì. Trong khi Jack tự do như gió hoang, Ennis lại có phần e ngại… Trong khi Jack muốn hai anh em bỏ nhà bỏ cửa bỏ vợ con, cùng nhau lên non xuống bể sống đời tự tại, Ennis lại không muôn đánh đổi một điều gì… Nhưng những lời sục sệt phương ngữ miền Nam từ một người thô lậu như Ennis nói lên tất cả : « Trước giờ em cũng chỉ có mỗi mình anh » Cứ thế, họ bồn chổn đợi ngày đi câu, cứ thế họ cuồng nhiệt vồ vập lấy những phút giây tội lỗi… Rồi chuyện gì phải xảy ra cũng đã xảy ra.
Chuyện kết thúc đúng thời điểm nó mở đầu: một sáng trời gió trong lành, một Ennis già, mệt mỏi, sống một mình trong một cái nhà lưu động giữa núi đồi. Ông mơ về người bạn của mình. Có khi ông thức dậy trong muộn phiền về những ngày hè đã phôi pha, có khi trong hoan lạc phóng phiếm. Có khi gối ướt, có khi chăn…
Những bóng ma kỳ thị rồi cũng tan theo gió băng qua triền đồi Brokeback, nhưng nó cũng mang đi mất rất nhiều…

Tôi sững sờ bắt gặp đoạn trailer phim Brokeback Mountain một ngày nọ. Thì ra người ta đang chuyển thế năm mươi mấy trang truyện đầy ám ảnh này này thành một tác phẩm Hollywood, với Heath Ledger vào vai Ennis và Jake Gyllenhaal vào vai Jack Twist và Lý An làm đạo diên, định ra mắt vào một ngày tháng mười hai của năm nay. Những đoạn clip không liền lạc trên nền nhạc violon là chủ đạo, dài mêng mang như những thiên anh hùng ca, chen vào là những nút thắt truyện quan trọng trên nền ghitar dây sắc lạnh và chậm rãi đến dửng dưng. Những câu thoại quen thuộc: “Ước gì anh có thể chấm dứt được với chú!” , “Hai thằng chúng mày biết làm gì với thời gian rảnh trên núi quá nhỉ?” “Bạn đánh cá thôi sao?”… đến những hình ảnh thênh thang, đồi cỏ ngút ngàn, đàn gia súc rùng rùng di chuyển. Vẫn cái cảm giác tắt nghẹn khi nhìn thấy Ennis run rẩy cầm lên cái áo cũ lem luốc của Jack, thấy lồng trong đó là cái áo tưởng đã mất của mình, hai cái tay áo tròng vào nhau, nhìn bề ngoài như là một. Anh ôm lấy. Và khóc.

Ám ảnh riêng tư của tôi là cái đẹp tang tóc của tình yêu cùng phái. Đối với tôi, đẹp hàm chứa trong đó một sự huỷ diệt. Cái đẹp phồn thực sung mãn để sinh hoa kết quả chỉ là một an ủi lớn của loài người dành cho nhau. Đúng hơn, đó là hi vọng. Hi vọng, theo tôi tưởng tượng, là một bà tròn trịa, duyên dáng, hông rộng, mặt hồng hào, xởi lởi và phóng khoáng ban phát cho mọi người xung quanh tiếng cười, sự ấm áp và tin yêu. (Do vậy, chắc là không có khái niệm “hi vọng mong manh” đối với tôi) Hi vọng có thể đẹp. Nhưng đẹp thì không nhất thiết phải là hi vọng. Đẹp là một thiếu nữ gầy gò, xanh xao, khắc nghiệt nhưng tao nhã, ích kỉ và quyến rũ chết người. Đẹp là hoa anh đào, sự thăng hoa cũng là sự tàn lụi. Đẹp là không lối thoát, là tắt lịm trong chính những bộc phát siêu hình của bản ngã đầy mâu thuẫn. Đẹp cũng là cái tình cuồng nhiệt nhưng vô sinh, vô luân hồi. Tôi nhìn thấy cái đẹp tang tóc ấy trong Brokeback Mountain, trong B., trong những người bạn của tôi, và tôi bị ám ảnh bởi nó.

Tác giả Annie Proulx dường như cũng chia sẻ một chút gì tuyệt vọng đó qua cách đặt tên nhân vật. Tại sao lại là Jack Twist, tại sao lại là Ennis del Mar. “Jack” là tên thân mật của “John”, một tên nam thuần tuý, nhiều khi mang tính chỉ định phái tính hơn là một nghĩa nào đó, dạng như Tí hay Tèo của người Việt mình. (coi bài Ông bà Smith, giải thích tên: John Smith và Jane Smith) “Jack” cũng là một trong những từ lóng chỉ sinh thực khí của người nam. Tương tự như vậy, Ennis không chỉ đơn thuần là một tên NGHE có vẻ Tây Ban Nha mà còn NHÌN giống một từ khác trong tiếng Anh nghĩa tương tự như “jack”… Tại sao lại là Twist, “cong, sai lầm” để liên tưởng đến “straight”, thẳng, khi người ta thường dùng “straight” trong phạm trù đối ngẫu “straight/gay” Tại sao lại là del Mar, “mar”, “một tì vết, một lỗi lầm” trong tiếng Anh. Phải chăng tác giả đang mượn cái nhìn khe khắc của xã hội lên những người “có tì vết” như Jack và Ennis, phải chăng tác giả muốn lên án cái xã hội hoàn toàn “sai lầm” khi nhìn nhận đối xử họ… Phim chưa công chiếu, nên thú thật tôi cũng không biết nói gì hơn. Nhưng đoạn phim quảng cáo thì quả thật, đẹp trên cả sức tưởng tượng! Tôi không nghĩ phim sẽ dở hơn truyện. Ngày nay người ta xem nghe nhiều chứ ít đọc hẳn, thẩm mỹ lại càng tinh tế hơn, vô hình chung thị trường dành cho số người này phải thích ứng , và tôi tin ở Hollywood!

Phần tôi, tôi thấy [film]Brokeback Mountain[/film] với câu chuyện bi thảm của nó hoàn toàn không phải là lý do để tôi thương hơn B. và những người bạn khác. Tôi chỉ thấy họ thật đẹp. Họ không thuộc về thế giới này… Dường như họ đã tạo dựng được một thế giới khác cho chính mình, với những triết lý riêng, những lề luật riêng. Một thế giới song song.

Và đôi lúc, vào những ngày mùa thu có nắng vàng ấm áp và sự đủ đầy của niềm tin, tôi lại được ngồi vào vũng nắng vàng lọc qua kiếng màu, để được soi sáng, và có thể nhìn thấu đến thế giới song song đó.

Xin xem trailer tại http://www.apple.com/trailers/focus_features/brokeback_mountain.html
Phim của Lý An, do [cast]Heath Ledger[/cast] và [cast]Jake Gyllenhaal[/cast] thủ vai chính, ra mắt ngày 09/12/2005, dán nhãn R.

* Lưu ý: Bản phân loại này dựa theo khả năng phép thuật của chủ thể và hoàn toàn chủ quan.

Chủ đề #1: Ma có phép hay còn gọi là phù thuỷ

Thường chủ đề phim này nằm trong thể loại phim dành cho thiếu nhi, khi định nghĩa về ma vẫn còn mầm non và mang tính… an ủi cao cho con nít đỡ khóc nhè. Các phim này bao gồm loạt phim Harry Potter Phù Thuỷ Nhí, loạt phim Lord of the Rings (Chúa Tể Của Nhẫn) rất nổi những năm gần đây, chắc cũng không cần dài dòng giới thiệu… Tập mới nhất của Harry Potter sẽ ra mắt vào dịp Lễ Tạ Ơn này (thứ năm cuối cùng của tháng 11) Ba tập trước, Hòn Đá Phù Thuỷ, Căn Phòng Bí Mật, Tù Nhân Azkaban lần lượt giới thiệu cuộc sống của cậu phù thuỷ nhỏ Harry Potter ở Học viện Phù thuỷ và cuộc chiến chống lại Kẻ-mà-ai-cũng-biết-là-ai-đấy. Ở tập 4 Chiếc Cốc Lửa này, Harry và các bạn sẽ vào năm 4 tại trường và tranh tài tại các vòng thi đấu Triwizard, cuộc thi mà người thắng cuộc sẽ có danh hiệu cao quý nhất trong đời sinh viên phù thuỷ. Án mạng đầu tiên của bộ bảy tập Harry Potter sẽ xảy ra tại tập này, và bạn gái đầu tiên của Harry, một cô bé người Châu Á tên là Cho Chang cũng sẽ xuất hiện. Hấp dẫn!

Chủ đề #2: Ma không có nhiều phép lắm mà lại còn xấu bụng.

Đây thường là phim dán nhãn giới hạn tuổi, phải là người lớn trên 18 thì mới được coi, phản ánh được phần nào não trạng của người cho phép và người được cho phép coi phim: đã già rồi còn xấu bụng (!) Những phim này thường rất rất kinh dị, bối cảnh vùng sâu vùng xa hoang vu, tiêu điều (đồi, đồng, đầm lầy…) hoặc thành thị nhưng ngộp ngạt, bức bối, tối tăm (hòm, hầm, hai cái phòng có trang bị TV để coi cuộn băng bí hiểm/điện thoại để ma còn tiện việc liên lạc 7 ngày sau đó…) Tất nhiên thời tiết hôm đó sẽ rất bão bùng mù mịt, cửa sẽ hư một cách đúng lúc và đèn sẽ tắt một cách đồng bộ, lúc dẫn chuyện thì ai nấy đều ngây thơ giỡn hớt và lúc cao trào thì người chạy te tái còn đồ vật thì bay tứ tung… Đừng coi thường loại phim này! Mặc dù mang tính sáo mòn cao độ nhưng một số phim làm khá vẫn khiến khán giả ngất ngây vì sợ như chơi, như The Ring—kể về một cuộn băng ai coi xong sẽ bị điện thoại báo chết 7 ngày sau đó, The Eye—một phụ nữ được thay mắt của một người chết có thể nhìn thấy được những người chết khác, Exorcist 1, 2, 3 (Quỷ Ám)—bộ ba quỷ ám kinh dị điển hình và Poltergeist (Ma Xó)—ma ở trong xó chọc phá người sống trong nhà…

Một phim thuộc đề tài quỷ ám đang rất ăn khách ở các rạp của Mỹ là The Exorcism of Emily Rose (Ca Quỷ Ám của Emily Rose) dựa trên một câu chuyện hoàn toàn có thật của một cô gái người Đức vào thập niên ’40. Trong phim, một nữ luật sư chán ngán chuyện đời sẽ bảo vệ một cha xứ bị khép tội đã gây ra cái chết cho nữ sinh viên Emily Rose khi làm phép trục quỷ. Trong một quyết định cực kì hiếm có, Giáo hội đã phải đành thừa nhận trường hợp quỷ ám của cô gái này. Phim rất rất rất kinh dị, không dành cho người yếu tim!

Chủ đề #3: Ma hoàn toàn không có phép.

Phần lớn các ma này đã từng làm người và là người tốt nên sau khi chết bất quá chỉ có khả năng dời đồ vật qua lại cho vui cửa vui nhà chứ không đáng sợ mấy. Thường phim mang yếu tố tình cảm tâm lý và từ dễ thương đến cảm động. Gồm có The Sixth Sense (Giác Quan Thứ Sáu)—một người chuyên gia tâm lý trẻ em (Bruce Willis) liên tục nhìn thấy ma, nhưng thực ra ông chỉ đang sống trong thế giới đó mà thôi: ông bị giết ngay từ đầu phim mà không hề biết mình chết, cả khán giả cũng thế. Một phim nữa là The Others (Kẻ Ngoài Cuộc) kể về bà mẹ trẻ (Nicole Kidman) sau nội chiến phải nuôi hai con thơ và liên tục bị quấy rầy bởi những hồn ma bất trị, nhưng thật ra… cả ba đều đã chết mà không hề biết điều đó. Chết mà không biết… Ghê! Ghost (Hồn Ma) kể về cuộc đi tìm công lý của một người vợ (Demi Moore) cho người chồng—hồn ma luôn ở bên mình.

Một phim tình cảm ma tương tự như vậy đang rất sốt ngoài rạp là Just Like Heaven (Như Trên Thiên Đường) có Reese Witherspoon, cô nàng luật sư tóc vàng trong Legally Blond, thủ vai một cô nàng nghiện làm việc, đùng một cái, một ngày đẹp trời nọ chết bất đắc kì tử nhưng hồn ma của cô nàng nhất quyết không cho chủ mới của căn hộ của mình yên thân. Cuối cùng hai người… yêu nhau luôn! Đúng là như trên thiên đường.

Có linh hồn hay không ? Linh hồn nếu có thì trông như thế nào ? Có được thể xác phàm tục này coi ra cái kí lô gam nào hông ? Những câu hỏi duy tâm như vậy tưởng chừng như chỉ bó hẹp trong địa hạt triết học. Tuy vậy, chúng đã quày quả băng mình vượt đến chỗ tháp ngà khoa học, để các nhà vật lý trầm ngâm một bài toán tưởng chừng như rất buồn cười : linh hồn nặng bao nhiêu ? Có gì đâu, vật lý lượng tử hay phương trình Einstein trở nên dao mổ lợn, trong khi việc giết gà chỉ bao gồm chuyện cân một cơ thể trước và ngay sau thời điểm trút hơi thở cuối cùng, lúc linh hồn rời bỏ thể xác ; thật kì diệu, khối lượng mất đi chính là 21 grams. Nếu ta vẫn khư khư cái xác tín có từ thời trung cổ (rằng có tồn tại cái gọi là linh hồn), thì phần định lượng này hoàn toàn được xem là « có cơ sở khoa học » Này nhé, hễ có khối lượng, tức đó là một dạng vật chất ; hễ đã là vật chất thì làm sao nghi ngờ sự tồn tại của nó nữa, câu hỏi siêu hình được sức mạnh của lý tính và thực nghiệm trả lời một cách viên mãn. Còn nghi ngờ à, có bác vật lý gia nọ để kiểm chứng, đã mạnh dạn mời một bà đồng vào, bỏ lên cân, mượn bà làm phép xuất thần, thì đúng thật là bà ấy có sụt đi vài chục gờ-ram tinh tuý.

Chuyện phim của 21 grams có lẽ cũng khó tin như thí nghiệm vừa kể. Một người chồng suy tim (Sean Penn), chỉ còn thoi thóp chờ tử thần, hai vợ chồng chưa có được với nhau mụn con nào. Một tên côn đồ hoàn lương (Benicio Del Toro), lái xe tải kiếm chút cháo, mộ đạo đến tâm thần. Một người vợ trẻ (Naomi Watt) có hai đứa con kháu khỉnh. Ba mảnh đời tưởng chừng như không bao giờ gặp gỡ, một ngày nọ đã đâm sầm vào nhau. Hay chính xác hơn là cái xe tải của tay anh chị đã đâm sầm vào ông chồng và hai đứa trẻ tội nghiệp, cướp mất tính mạng của cả ba, và mang lại sự sống cho người chỉ còn chờ đợi có được một quả tim khoẻ mạnh. Khổ thay, cũng giống như chuyện tâm linh được nhìn dưới con mắt khoa học , 21 grams nhìn nhận tình yêu có một cội nguồn vật chất là quả tim, « thay tim » phải hiểu và nên hiểu theo cả hai nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Trái tim của gã đang hấp hối được thay bằng trái tim của người chồng xấu số, tự nhiên trở thành một ca «hồn Trương Ba da hàng thịt» hi hữu của Hollywood, gã chỉ thương người mà trái tim gã đã từng thương yêu ấp ủ ở kiếp trước, và nàng cũng cảm thấy quyến luyến cái con người lạ mặt nhưng có một cái gì đó thân quen xao xuyến, cho đến một ngày, sự thật được hé lộ. Rồi dằn vặt, rồi trả thù, rồi cũng hư vô…

Sean Penn, mới đây giành được một giải Oscar nhờ phim Mystic Rivers lên án xã hội Mỹ đen tối, bạo lực, thủ vai người được cho tim một cách sống thực tới mức ray rứt người xem. Hoàn cảnh của anh thật cá biệt, mâu thuẫn của anh không phải ai cũng được dịp trải nghiệm qua, nhưng nỗi đau của anh được thể hiện trọn vẹn và gần gũi tới mức ta có cảm tưởng chỉ cần mở cửa bước ra hàng hiên là bắt gặp được một con người đau đớn và u uẩn như thế.

Benicio Del Toro, anh diễn viên người Puerto Rico từng đoạt Oscar trong phim The Usual Suspects, lần này vào vai một người có tâm hồn sầy sẹo, đầy những ám ảnh, dằn vặt

Naomi Watt , người vào vai cô diễn viên nửa mùa trong bộ phim kinh dị Mulholland Dr giờ đây trưởng thành hơn, già dặn hơn trong vai một người mẹ, người vợ trẻ đột nhiên mất đi tất cả.

Phim là một chuỗi những hình ảnh, những sự kiện rời rạc, chắp nối không theo trình tự thời gian, không gian, tưởng chừng như bi kịch năng nề, ngột ngạt, khác thường đến mức cách thức kể chuyện theo trật tự tuyến tính cổ điển không còn thích hợp nữa. Mặt khác sự rời rạc này tạo ra cảm giác ngơ ngác đến hoang mang ở phía người xem, đó cũng chính là cảm giác chủ đạo của phim, để người xem đồng cảm hơn. Những người ấy hoang mang với cuộc đời của họ, sống ngơ ngác, cảm tính, bị đẩy đưa vào những hoàn cảnh oái oăm, họ không biết phải nên làm điều gì với 21 grams của mình. Để cuối cùng, họ đánh mất đi chính linh hồn của mình, như hơi thở nhẹ, như hương rượu thoảng, như 21 grams nhẹ tẫng và mong manh.

athospk@MoviesBoOm

Unfaithful- Không chung thuỷ

Những ngày trời gió thật lớn, đừng nên ra đường. Gió có thể cuốn bay cuộc tình trăm năm của bạn! Connie (Diane Lane) đã bước ra đường vào một ngày gió lộng, nàng thảnh thơi đi mua sắm, với túi tiền rủng rẻng của một giám đốc phu nhân ở cái xứ New York đô hội, với con tim thảnh thơi vô tư lự của một người đàn bà quá bằng lòng với nếp nhà đầm ấm, chồng con đề huề. Nhưng có lẽ nàng đã nhầm. Gió vẫn có thể mang nàng đến một cõi lạ, đẫm chất thơ, đầy những bất ngờ, hoang dã và bản năng, nơi có những lần hẹn hò của vụng trộm, cuồng nhiệt đến tội lỗi, và tội lỗi đến ranh mãnh. Thần gió đội lốt một chàng chơi sách người Pháp (Olivier Martinez) với sự quyến rũ bất định, bất kham của người trẻ sống không ràng buộc. Gió cuốn chàng và chồng sách quấn vào người thiếu phụ tay mang tay xách, gió xổ tung những gì họ mang theo bên người, sách vở, đồ mua sắm, những trách nhiệm, những dè dặt… Gió đưa đẩy nàng từ chối chiếc taxi và tiếp tục lên lầu nhà chàng. Và gió lòng thổi nàng đến cái buồng điện thoại nơi nàng chủ động nối lại sợi dây tình cờ mà oan nghiệt đó.

Nửa sau của câu chuyện là bước chuyển đột ngột khi người chồng (Richard Gere) bước hẳn lên màn ảnh phim trong một tư thế khác, tư thế của người bị lừa mị một cách ngọt ngào và đã ra tay lập lại công lí để đảm bảo hạnh phúc cho gia đình mình.

Chuyện phim là một phát triển rất sống thật của tâm lí nhân vật, khi từng cái cười trộm bâng quơ, từng cử chỉ dè dặt run rấy đến những trường đoạn của đam mê đều được chăm chút cầu kì và tỉ mỉ. Có thể nói đây là vai diễn thành công nhất của Diane Lane khi diễn đạt nội tâm của cô vụt sáng bên cạnh sự sắc sảo của ngôi sao Richard Gere trong vai người chồng.

Phim dài 124 phút, xếp loại R

Đạo diễn: Adrian Lyne

Diễn viên: Richard Gere, Diane Lane, Olivier Martinez

Phim dành cho chị tulip coi lúc chị …hè hè, hỉu sao cũng đc

Tháng mười một ngọt ngào

Đó là một bộ phim buồn, được nguỵ trang khéo léo bằng những tình huống hài hước và những diễn tiến phim lãng mạn, để tránh một sự uỷ mị, để tránh một sự tưởng niệm không cần thiết. Cũng giống như cuộc sống, có những lúc ta không cần thiết phải nhìn thấy nó trong đơn vị tháng hoặc ngày…

Nelson (Keanu Reeves) là người trẻ tuổi không cần lời khuyên đó. Anh sống cuộc sống của mình một cách cuồng nhiệt và háo hức. Thành công, tài giỏi, đầy tham vọng và hơi ích kỉ, Nelson có ít thời gian để đôi co với những người hay sống trên mây hoặc hay dây dưa làm mất thời gian người khác. Đó là lí do vì sao anh sẵn sàng kí ngân phiếu trả phứt một món tiền mua sự bình an cho một cô tóc vàng (Sara—Charlize Theron) cứ lẵng nhẵng theo anh đòi đi nhờ xe, cái cô đã làm hỏng cuộc thi lấy bằng lái của anh mà lại còn đổ thừa cho khổ chủ, cái cô tối ngày đi làm điệp vụ bắt cóc chó mèo của phòng thí nghiệm để …thả đi. Sara và Nelson là hai phiên bản của một cách nhìn nhận cuộc sống: sống hào hởi, sống hết mình, nhưng một bên cái sự hết mình đó giòn giã của những lần được hợp đồng, được thăng tiến; và một bên là tiếng chạm cốc leng keng của những buổi tối tự nấu ăn lấy, đầy ánh trăng và đầy tiếng cười. Cho đến khi hai phiên bản đó được “chạy” trên cùng một máy— trong cùng một căn hộ, để người xem có thể thấy rõ hơn tính ưu việt của từng phiên bản. Những lỗi kĩ thuật thường xuyên xuất hiện, hỏng hóc, sửa chữa… cho đến một ngày, một phiên bản bị virus! Và chuyện phim kết thúc nhẹ nhàng, mênh mang, cũng giống như chả ai muốn nhìn cuộc sống bằng đơn vị tháng, ngày, nhưng có những tháng mười và tháng mười một cuối cùng của cuộc đời ta, tháng mười một ngọt ngào.

Phim dài 119 phút, xếp loại PG-13

Đạo diễn: Pat O’Connor

Diễn viên: Keanu Reeves, Charlize Theron.

Phim dành cho chị tulip coi lúc chị muốn khóc đến gầy bớt người sau khi chị đã theo chế độ bồi dưỡng của em athospk

Athospk@moviesboom

Dị truyện thứ nhất của pho Những cô gái chân dài là chuyện về tài đạo diễn và quay phim. Phim này là phim thương mại, coi như là chuyện người—chuyện thế tục. Nhưng tay đạo diễn này thì liêu trai lắm, làm chuyện người không muốn cứ muốn kéo thêm cả ma vào cho xôm tụ. Thế nên hắn làm phim thương mại mà cứ “art art” thế nào cho nó liêu trai chơi.

Phần “chuyện người” của phim nhìn rất hồn nhiên: từ kịch bản, cách quay, hình ảnh, casting cho tới âm thanh, nhạc nền… đều rất “đúng ngữ pháp” của phim dạng Hollywood commercial. Mở đầu đã thấy lôi cuốn hấp dẫn. Hắn dùng thủ thuật quay montage rất khéo để giới thiệu hai thế giới parallel của hai nhân vật chính, Thuỷ (Anh Thư) và Hoàng (Minh Anh) Nhạc nền lúc này cũng sôi nổi trẻ trung, tạo được “không khí” ngay từ đầu, chàng tắm coi bộ quá phè phỡn còn nàng lóc cóc ôm heo lên thành phố thi ĐH. Rồi hai thế giới đụng nhau cái rầm, lần một trúng cái ống nhòm máy hình, lần hai trúng em heo mũm mĩm đẹp xinh. Có đầu có đũa, có đủ hỉ nộ ái ố, có người một bước lên tiên, có người đồng tính, có người bị CA rượt, có người bị bệnh mê chân dài, có người bị bệnh tương tư cấp tính và có người bị …chảnh. Kết thúc lại cực kì có hậu. Có thể nói là có tùm lum mấy thứ giật gân câu khách. Người xem cứ an tâm là mình đang xem một phim thương mại làm theo “công nghệ thế giới” chứ không có dở dở ương ương như mấy phim nửa mùa trước đây. Vì đây là phim về những người nổi tiếng, do đạo diễn trẻ cũng khá nổi tiếng, về những câu chuyện hơi bị “nổi tiếng” trong giới người mẫu, và có đội ngũ PR cũng nổi tiếng theo chỉ vì làm được cho phim …nổi tiếng. Nghe mấy tay ấy chào mời coi bộ rất xăng xái!!!

Nhưng có vậy thì không có gì đáng nói, NCGCD hay thì cứ hay theo thể loại đó. Có điều, xem phim lâu lâu cứ bị con ma nhà họ art nó hù cho một cái, vừa ngạc nhiên vừa thích thú. Cảnh chiếc xe đò con con chạy đi, chiếc xe đạp chạy lại, con bò chạy qua, góc quay tà tà ngang mặt đường bâng quơ, phim thương mại thuần tuý đố tìm được cái nào nhìn thì tự nhiên, ít dụng ý mà lại đẹp như vậy. Cảnh đồng quê, cảnh thành phố nhìn cũng bắt mắt, ai bảo cảnh VN mình quê mùa nhớp nháp??? Khuôn hình đầy đặn, xử lý hậu kì cực đẹp làm cho bộ phim bật lên hẳn. Một phim thì có nhiều scenes, mỗi scene chụp mũ bởi 1 theme và gồm nhiều shots gộp lại, cầm cái máy lia 1 cái rùi cắt cái bụp thì gọi là một shot, có đủ long shot, upclose shot, panoramic shot dành cho mỗi “tâm trạng”, chuyển giữa các shots chính là cut. Cái hay của đạo diễn thể hiện rõ nhất ở cut vì cut tải được mạch phim một cách tinh tế hiệu quả nhất theo ý đồ đạo diễn. Ở đây Vũ Ngọc Đãng cut phim khá điêu luyện và đúng bài bản của thể loại giải trí này, chứng tỏ có tìm tòi hệ thống. Tiết tấu phim do vậy không bị rề rà hay nhanh chậm tuỳ hứng. Những cảnh tạo cảm giác hồi hộp như lúc các cô diễn trong hộp đêm bị CA dí cũng rất thành công. Lúc Anh Thư lên taxi với Hải Đông, cách quay classic (trong xe quay nhìn lại, người ngoài lố nhố, taxi là một thế giới kín khác) nhưng cũng khá cảm động, lời thoại súc tích, cũng hơi bị cảm động. Cảnh sáng tạo nữa là khúc vedette Xuân Lan vạch màn bước ra, đúng là mấy show thời trang thì cũng không có cái vụ này, có điều phim thì phải nhấn mạnh thế mới góp phần tạo nên vị thế đáng ao ước của một vedette chứ. Mà mỗi lần Xuân Lan xuất hiện trước ống kính (cho tới khi bị Anh Thư ‘soán ngôi’) đều rất bốc, rất ngầu, nhấn tình tiết chuẩn, nhạc phụ hoạ cũng hay!

Không hiểu sao cảnh quay mà athospk tâm đắc nhất lại là cảnh Yến Ngọc trốn trong toilet nam và cho Ngọc Nga vào trốn ké. Góc hình lúc Ngọc Nga mở cửa thấy Yến Ngọc trốn trong cái cubicle cuối cùng của toilet đẹp đến sững sờ. Lúc đó Yến Ngọc đứng úp người vào tường bên, quay mặt ra cửa, cô chỉ bảo :”dzô đi!”, chỉ cái shot đó thôi làm athospk điếng người vì cảm động. Toilet vốn dĩ là nơi thiên hạ chẳng đặng đừng mới phải lui tới, người ngoài muốn vào còn người trong thì muốn ra; đây lại là toilet nam, cho nên chỉ phục vụ cho ½ dân số của “thiên hạ”. Yến Ngọc coi như nằm trong vòng cấm địa, tiến thoái lưỡng nan, cũng như cô đang nằm trong thế giới của các cô mẫu, người ngoài muốn vào, người trong xong chuyện cũng muốn ra chứ chả vương vấn gì. Cho nên trong cubicle cuối cùng, Yến Ngọc đứng úp người vào tường, xoay mặt ra cửa chỉ chực chạy đi, mà là tường bên chứ không phải tường sau hay cửa, cái tường không đối diện/ tiếp nối với bất kì cái cubible nào nữa. Cái úp người chứng tỏ cô đang muốn và đang phải tự bảo vệ lấy chính mình, dù cho tường thẳng thì cũng không che chắn gì được, chỉ để có một cảm giác an toàn, thoát khỏi bị CA truy quét hay thoát khỏi cái thế giới mà cô đang mắc kẹt trong đó, không biết được. Nhưng Yến Ngọc đứng úp người là đứng chứ không có ngồi, trong khi Anh Thư thất thần ngồi hẳn xuống cái toilet, xoạc 1 chân. Quay Yến Ngọc cũng quay ngang tầm mắt, tạo cảm giác ngang hàng, tôn trọng, thông cảm, trong khi quay Anh Thư quay từ trên xuống có vẻ trịch thượng, răn dạy và nghiêm khắc hơn. Lúc sau, ở phần tập thử của cuộc thi hoa hậu, Yến Ngọc cũng là người nhận thử vương miện hoa hậu, chứng tỏ đạo diễn âm thầm cổ vũ cho nhân vật rất có cá tính này. Hay!

Vũ Ngọc Đãng cũng làm người xem thích thú với hàng loạt những chi tiết nho nhỏ mà cầu kì khác. Bàn về chuyện xây dựng nhân vật. Ví dụ như nhân vật cái cô bé học trò của Mai Hoa, cái cô điệu điệu có cái màn chống cằm điệu thầy chạy. Chỉ phác có vài nét, nhân vật phụ ơi là phụ, thế mà tay viết kịch bản/đạo diễn cũng làm tròn trịa từ đầu tới cuối, cái chống cằm trở thành 1 cái trademark của cô nhỏ này, dòm duyên dáng lạ!

Nói đến trò phải nói đến thầy. Nhân vật của Mai Hoa rất đáng yêu. Là một trong những người tạo mâu thuẫn chính cho chuyện phim, Mai Hoa vừa hài hước, vừa đáng thương. Có nghiên cứu tâm lý học phương Tây, nhân vật Mai Hoa là một loại bệnh obsessive-compulsive điển hình, ám ảnh bởi sự ngăn nắp, kĩ tính, sự an toàn, sự ổ định của xã hội, và là thành trì của những lề thói truyền thống. Lại thêm tài diễn xuất của Mai Hoa làm cho nhân vật người chị cổ hủ trở nên sống thực đến ngẩn ngơ. Nói đến bệnh tâm lý, lại phải nhắc đến con bệnh thứ hai là nhiếp ảnh gia Hải Đông. Lão có một fetish, một loại bệnh mà người ta derive sexual pleasures từ những vật chả liên quan gì tới chuyện ấy, ví dụ như …giày (shoe fetish), chân (foot fetish), cà vạt (tie fetish)… Khuôn hình cảnh Anh Thư và Hải Đông ngủ trên lụa đỏ đẹp ở chỗ cái tư thế “sáu mươi chín” (69) của hai người vừa khắc hoạ được cái foot fetish của Hải Đông (ôm chân nàng ngủ), vừa thể hiện cái weird sexual practice của mấy tay artists.

Thêm một cách “sống không theo số đông” khác là nhân vật đồng tính luyến ái Khoa do Thanh Long thủ vai. Ở đây thì lộ rõ Đãng đi với bụt thì đã chịu mặc áo cà sa, nhưng lúc đi với ma vẫn không chịu mặc áo giấy hẳn. Làm phim “ma” liêu trai vậy nhưng cái nhân vật Khoa là cái nhân vật “kinh tế thị trường” nhất. Hắn mời Thanh Long đóng nhằm câu tới rạp thêm mấy nường duy mỹ chủ nghĩa như athospk thôi. Đất diễn của Long quá ít nên không có cơ sở để đánh giá diễn xuất của tay này, chê dở thì oan mà khen hay thì “trúng kế đạo diễn”, vì thực ra ngoại hình của Long diễn dùm cho tay này hết ráo rồi, cái mặt cute cute đầy “tâm trạng” cho nên mở miệng nói câu nào chưa kịp nghe hết bà con cũng đã xuýt xoa cảm khái hết rồi. Nếu như thay Long bằng một tên xí trai mắt toét nhiều khi lại còn bật được tính đa chiều kích của tình yêu dành cho “cái đẹp” của Minh Anh.

Thôi, bi giờ đã bàn lan tới Minh Anh rùi thì xin kể thêm dị truyện thứ hai: ma đóng phim. Ma rất đẹp, toàn là ma mẫu không hà, Minh Anh nè, Anh Thư nè, Xuân Lan nè, quá trời người đẹp kể tên không xuể, “ba trăm một mụ đàn bà, đem về mà trải chiếu hoa cho nằm” chắc ai lo casting phim này kết sui gia với đại lý bán chiếu luôn quá! Quá nhiều người đẹp, đẹp nào đóng cũng từ khá tới hay, không bàn nhiều. Xin chỉ nhắc tới Anh Thư và Minh Anh. Anh Thư nét diễn rất hồn nhiên, có cái dí dỏm đáng yêu. Mấy lines của Anh Thư nói cũng gần gũi, có cái câu gì gì “chết liền” (lúc ngồi sau xe Minh Anh) nghe rất hợp mốt, giờ thấy ai cũng dùng từ này. Cái duyên dáng của cô kết hợp với xây dựng tình tiết hài hước nhẹ nhàng làm cho nhân vật “3 chiều” hơn, như lúc cô đang tập đi trong nhà tắm, bị Mai Hoa bắt gặp, cô đánh trống lảng “bốn góc bằng nhau”, lúc cô đi diễn về khuya len lét vào nhà…

Nhưng athospk khoái nhân vật của Minh Anh đóng nhất. Ai bảo Minh Anh cứ cười cười vô duyên thế chứ athospk thấy đây là một vai thành công của phim. Minh Anh tình nguyện vào vai “clown” của phim, cả về mặt nhận thức lẫn hình thức. Về mặt nhận thức, Hoàng là một người đam mê cái đẹp, hồn nhiên chân thật, có tâm tình sôi nổi, ngẫu hứng, sống trong thế giới phù hoa mà vẫn giữ được sự trong trẻo của cảm xúc, đó phải chăng là một tên hề nhỏ ngơ ngác trong tấn trò đời này. Về mặt hình thức, Minh Anh tạo cho mình một nét diễn riêng, ngây ngây thơ thơ (nên hay bị bảo oan là vô duyên), athospk thấy đó lại là sự trẻ trung của một vai diễn. Đồng ý có những cường điệu nhất định trong việc xây dựng Hoàng (cũng như vai của Mai Hoa), nhưng nó vẫn nằm trong ngưỡng chịu đựng của thể loại, athospk cũng nghĩ rằng nhận thức luận của Minh Anh đối với vai Hoàng cũng không sai lệch hơn ý đồ của Vũ Ngọc Đãng bao nhiêu, nếu không muốn nói Minh Anh tạo được một chữ kí riêng cho Hoàng. Có người đề nghị switch vai giữa Minh Anh và Thanh Long, athospk nhiệt liệt … phản đối. Cho Thanh Long vào vai Hoàng là phá hỏng toàn bộ thông điệp của phim: cái nét của Minh Anh là nét dễ thương kiểu mong manh, dễ bị làm cho tổn thương, tràn đầy sức sống, trong khi Thanh Long cuốn hút theo kiểu phái tính, lại ít ồn ã hơn, khó có thể nghĩ Thanh Long là người mới gặp Anh Thư sẽ ngơ ngẩn bần thần, cũng khó có thể nghĩ Anh Thư sẽ chạy theo Hải Đông mà không một lần ngó ngàng lại Thanh Long tiếc nuối (tiếc wá chứ sao hông hì hì), cái chất nghệ sĩ của Long và Anh hoàn toàn khác nhau mà athospk nghĩ rằng chỉ có của Anh mới làm cho mạch phim suông sẻ, thuyết phục và thú vị hơn, của Long sẽ làm phim chuyển hẳn sang kiểu “nghệ sĩ thất tình” khá mòn, thì cứ tưởng tượng xem cái cách Khoa thất tình đem áp vào Hoàng sẽ thấy kịch bản bị sáo hẳn.

Dị truyện thứ ba: phim thương mại Việt Nam làm như vậy là rất xuất sắc! Tất nhiên ngồi bới lông tìm vết thì sẽ ra một số cái còn hơi bị “thắc mắc”, nhưng bói ra ma quét nhà ra rác, review một phim không phải là đem phim đó ra đấu tố phát mãi, nhất là lấy lý mà nói, phim cũng nhận được nhiều lời động viên khen ngợi khách quan, về tình mà nói thì lại càng nên khuyến khích làn sóng phim thương mại có chất lượng và giá trị (nội dung lẫn nghệ thuật) ngày càng cải thiện hơn.

athospk@MOVIESBOOM